Ενόψει του Εργαστηρίου Φορέων (Γύρος Α) για την ολοκλήρωση της Μελέτης Φέρουσας Ικανότητας της ΚΩΑΝ ΑΕ

Καταθέσαμε το παρακάτω αναλυτικό υπόμνημα με συγκεκριμένες προτάσεις και μετρήσιμους δείκτες, προκειμένου να ενσωματωθούν στο μεθοδολογικό πλαίσιο της Μελέτης Φέρουσας Ικανότητας (ΜΦΙ).

1. Ενιαία αντιμετώπιση του νησιού: Πώς ξεπερνάμε νομικά τον κατακερματισμό του ΕΧΠ-Τ.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ) κατατάσσει τη Δ.Ε. Κω στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Κατηγορία Α) και τις Δ.Ε. Δικαίου και Ηρακλειδών στις Αναπτυγμένες (Κατηγορία Β), επιτρέποντας εκεί νέες μεγάλες μονάδες. Αυτός ο διοικητικός διαχωρισμός είναι περιβαλλοντικά αυθαίρετος. Η ΜΦΙ μπορεί και οφείλει να αντιμετωπίσει όλο το νησί ως κορεσμένο, παρακάμπτοντας επιστημονικά αυτόν τον διαχωρισμό με δύο τρόπους:

• Χρήση του Άρθρου 14 (παρ. 4) & Παραρτήματος Γ του ΕΧΠ-Τ: Η ίδια η ΚΥΑ του ΕΧΠ-Τ ορίζει ρητά ότι ο υποκείμενος σχεδιασμός (δηλαδή το ΤΠΣ που θα βασιστεί στη ΕκΕΦΙ) μπορεί να επιβάλει αυστηρότερους όρους δόμησης και χρήσεων, οι οποίοι κατισχύουν του ΕΧΠ-Τ. Η ΜΦΙ της ΚΩΑΝ πρέπει να δώσει την τεκμηρίωση στο ΤΠΣ για να εφαρμόσει οριζόντια τα μέτρα της Κατηγορίας Α (ή και αυστηρότερα) σε όλο το νησί.
• Εισαγωγή της έννοιας των «Κρίσιμων Κοινών Υποδομών»: Η ΜΦΙ πρέπει να μετρήσει τη φέρουσα ικανότητα με βάση τα δίκτυα που δεν έχουν σύνορα. Ο υπόγειος υδροφορέας, ο κεντρικός ΧΥΤΑ, το νοσοκομείο, η παραγωγή ενέργειας και ο κεντρικός οδικός άξονας δέχονται την πίεση συνολικά. Αν αποδειχθεί ότι ο ΧΥΤΑ ή ο υδροφορέας έχουν ξεπεράσει το όριο αντοχής τους, η ΜΦΙ τεκμηριώνει νομικά την επιβολή καθολικού μορατόριουμ νέων κλινών, ανεξάρτητα αν μια Δ.Ε. βαφτίζεται «Κατηγορία Β».

2. Προτεινόμενοι, μετρήσιμοι δείκτες (KPIs) Φέρουσας Ικανότητας.

Η φέρουσα ικανότητα δεν μπορεί να μετριέται πλέον με την αφηρημένη «δυναμικότητα κλινών». Δύο ξενοδοχεία 100 κλινών έχουν χαώδη διαφορά στο αποτύπωμά τους αν το ένα είναι mega-resort με γκαζόν και ιδιωτικές πισίνες. Προτείνουμε την υποχρεωτική ενσωμάτωση των εξής δεικτών:

• Δείκτης Πολυτελούς Έντασης (5HBR): Κλίνες 5 αστέρων / Μόνιμο Πληθυσμό. Η αύξηση κατά 131% σε μια δεκαετία δείχνει ότι το πρόβλημα είναι η χωρική ένταση της πολυτέλειας.
• Δείκτης Πραγματικής Υδατικής Πίεσης: (Μηνιαία κατανάλωση νερού αιχμής) / (Φυσικός ρυθμός αναπλήρωσης υδροφορέων). Η ΜΦΙ δεν πρέπει να συνυπολογίζει την αφαλάτωση ως λύση «λευκής επιταγής», καθώς αυτή μεταφέρει το πρόβλημα στην ενεργειακή κατανάλωση (Ντίζελ/Μαζούτ) και στην επιβάρυνση του περιβάλλοντος.
• Δείκτης Σφράγισης Εδάφους: Τετραγωνικά μέτρα δομημένης/καλυμμένης επιφάνειας (κτίρια, πισίνες, πλακοστρώσεις) ανά τουριστική μονάδα.
• Δείκτης Στεγαστικής Κρίσης (Κοινωνική Φ.Ι.): (Ενεργά καταλύματα Airbnb) / (Διαθέσιμες κατοικίες μακροχρόνιας μίσθωσης). Ο δείκτης αυτός θα τεκμηριώσει την άμεση ενεργοποίηση των διατάξεων του ΕΧΠ-Τ για απαγόρευση νέων Α.Μ.Α. και ζώνες περιορισμού της βραχυχρόνιας μίσθωσης.
• Δείκτης Οικονομικής Μονοκαλλιέργειας: (Άμεσα Εργαζόμενοι στον Τουρισμό) / (Σύνολο Ενεργού Εργατικού Δυναμικού). Ένας υψηλός δείκτης υποδηλώνει επικίνδυνη ευαλωτότητα της τοπικής οικονομίας σε εξωγενείς κρίσεις (π.χ. πτωχεύσεις tour operators), καθιστώντας επιτακτικό τον πολεοδομικό περιορισμό της μονοθεματικής ανάπτυξης για την απελευθέρωση πόρων προς τον πρωτογενή τομέα.
• Δείκτης Έντασης Εποχικής Απασχόλησης:
  • (Εποχικοί εργαζόμενοι/Σύνολο εργατικού δυναμικού).
  • (Επιχειρήσεις που λειτουργούν εποχιακά/Σύνολο Επιχειρήσεων).

Με αυτόν τον τρόπο να αναδειχθεί το μεγάλο πρόβλημα της εποχικότητας της εργασίας και της οικονομικής παραγωγής στο νησί.

• Δείκτης Τοπικής Οικονομικής Διαρροής: (Κλίνες μοντέλου All-Inclusive) / (Σύνολο Ξενοδοχειακών Κλινών). Τεκμηριώνει ότι η γραμμική αύξηση της τουριστικής χωρητικότητας δεν μεταφράζεται πλέον σε διάχυση τοπικού πλούτου, καταρρέοντας τον τοπικό πολλαπλασιαστή και απαιτώντας όρια στην αδειοδότηση «περίκλειστων» εγκαταστάσεων. Θα μπορούσε εναλλακτικά να γίνει και με διανυκτερεύσεις αντί για κλίνες.
• Δείκτης Ιδιωτικοποίησης Δημόσιου Χώρου: (Μήκος παραχωρημένης ακτογραμμής) / (Συνολικό μήκος προσβάσιμης ακτογραμμής). Αποτυπώνει την άμεση χωρική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, συνδέοντας την υπερ-συγκέντρωση κλινών 5 αστέρων με τον κοινωνικό αποκλεισμό.
• Δείκτης Ενεργειακής Έντασης Τουριστικού Τομέα: (Ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας τουριστικών και συναφών εμπορικών χρήσεων) / (Ετήσια κατανάλωση οικιακού και πρωτογενούς τομέα). Αποδεικνύει ποσοτικά ότι η υπερβάλλουσα ενεργειακή ζήτηση και συνεπώς η ανάγκη για ρυπογόνες τοπικές μονάδες παραγωγής ή πανάκριβες διασυνδέσεις, οφείλεται δυσανάλογα στην τουριστική υπερανάπτυξη και όχι στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας ή των αγροτών.
• Δείκτης Εποχικής Ενεργειακής Αιχμής: (Μέση ημερήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας Αυγούστου) / (Μέση ημερήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας Φεβρουαρίου). Ένας υψηλός λόγος τεκμηριώνει την ακραία εποχική πίεση στο δίκτυο, υποδεικνύοντας ότι το σύστημα σχεδιάζεται και συντηρείται (με τεράστιο κόστος) αποκλειστικά για να αντέξει το αιχμιακό φορτίο λίγων εβδομάδων τουριστικής αιχμής, καθιστώντας την περαιτέρω αδειοδότηση ενεργοβόρων κλινών 5 αστέρων μη βιώσιμη.

Για την επιστημονική τεκμηρίωση της ανάγκης μετάβασης από την απλή καταμέτρηση κλινών σε σύγχρονους, πολυδιάστατους δείκτες πραγματικού αποτυπώματος, καταθέτουμε προς μελέτη δύο πρόσφατες ακαδημαϊκές έρευνες που αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της εναλλακτικής προσέγγισης: την έρευνα του ScienceDirect (2025) σχετικά με την αξιολόγηση των προτύπων ανάπτυξης και της φέρουσας ικανότητας χρησιμοποιώντας ανάλυση νυχτερινού φωτός, και τη μελέτη χωρικής ανάλυσης από το περιοδικό Land (MDPI) συνδυάζοντας κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς δείκτες . Η ενσωμάτωση αντίστοιχων σύγχρονων μεθοδολογιών στη ΜΦΙ της Κω κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη.

3. Αντιμετώπιση των ΟΜΑΤ και προστασία της παράκτιας ζώνης.

Οι Οργανωμένες Μορφές Ανάπτυξης (ΟΜΑΤ) και τα ΕΣΧΑΣΕ χρησιμοποιούνται συχνά ως «παράθυρα» για την κατασκευή τεράστιων μονάδων εκτός σχεδίου. Η ΜΦΙ πρέπει να εισηγηθεί:

• Τον υπολογισμό της επιβάρυνσης των ΟΜΑΤ με βάση το «Συνολικό Αποτύπωμα Πόρων» (όγκος δεξαμενών, επιφάνεια άρδευσης, ημερήσια kWh) και όχι με τις κλίνες.
• Τη ρητή απαγόρευση της λειτουργικής συνένωσης μικρότερων και όμορων μονάδων, η οποία χρησιμοποιείται για την έμμεση δημιουργία mega-resorts.
• Την απόρριψη του ελάχιστου ορίου των 25 μέτρων αδόμητης ζώνης από την ακτογραμμή που προτείνει το ΕΧΠ-Τ. Βασιζόμενη στα στοιχεία του προγράμματος MARICC (διάβρωση στο 70% των παραλιών της Κω), η ΜΦΙ οφείλει να εισηγηθεί ζώνη προστασίας τουλάχιστον 100 μέτρων, όπως επιβάλλει το Πρωτόκολλο της Βαρκελώνης.

4. Ενεργειακή μετάβαση και χωροταξία ΑΠΕ

Δεν νοείται νέα τουριστική ανάπτυξη όταν η Κως καλύπτει μόλις το 13,7% των αναγκών της από ΑΠΕ, καίγοντας μαζούτ. Για να μην πέσουμε στην παγίδα της καταστροφής της αγροτικής γης από βιομηχανικά πάρκα ΑΠΕ, η ΜΦΙ πρέπει να εισηγηθεί τριπλή ζωνοποίηση σύμφωνα και με την  Αναθεωρημένη Οδηγία για τις ΑΠΕ(2023/2413) και τις τις κατευθυντήριες γραμμές για τον καθορισμό περιοχών επιτάχυνσης των ΑΠΕ   :

• Περιοχές Πρώτης Επιλογής: «Κατά προτεραιότητα εγκαταστάσεις σε ήδη δομημένες ή τεχνητές επιφάνειες και λύσεις διπλής χρήσης. Εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες και τα πάρκινγκ των υφιστάμενων μεγάλων ξενοδοχείων, στα δημόσια κτίρια, λιμενικές υποδομές, άλλες μεταφορές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
• Αποφευκτέες Περιοχές: Αξιοποίηση μόνο αν εξαντληθούν οι πρώτες, με αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους και υποχρεωτικό ποσοστό συμμετοχής Ενεργειακών Κοινοτήτων πολιτών.
• Περιοχές Αποκλεισμού: Απόλυτη προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας, των υγροτόπων (π.χ. Αλυκή Τιγκακίου) και των αρχαιολογικών χώρων.

5. Μηχανισμός Αποτροπής Σωρευτικών Υπερβάσεων (Real-time έλεγχος).

Ένα από τα μεγαλύτερα κενά στον χωρικό σχεδιασμό είναι το πρόβλημα των σωρευτικών επιπτώσεων. Ακόμη κι αν η ΜΦΙ θέσει ένα απόλυτο όριο αντοχής για το νησί (π.χ. σε μέγιστη κατανάλωση υδατικών πόρων ή μέγιστο αριθμό κλινών), υπάρχει ο κίνδυνος πολλαπλές επενδύσεις να αξιολογούνται ταυτόχρονα και μεμονωμένα. Κάθε επένδυση ξεχωριστά μπορεί να φαίνεται ότι βρίσκεται εντός των ορίων, όμως αθροιστικά οδηγούν σε υπέρβαση. Το ίδιο το νέο ΕΧΠ-Τ (Παράρτημα Γ, Γενικοί Όροι) απαιτεί τη μέριμνα για την αποφυγή σωρευτικών αρνητικών επιπτώσεων.

Για να έχει νόημα η ΜΦΙ, ζητάμε να εισηγηθεί τη δημιουργία ενός «Τοπικού Ψηφιακού Κόφτη». Ενός δυναμικού μητρώου του Δήμου στο οποίο θα καταχωρείται σε πραγματικό χρόνο κάθε υποβληθείσα αίτηση αδειοδότησης. Όταν το άθροισμα των υπό εξέταση αιτήσεων αγγίζει το όριο της Φέρουσας Ικανότητας, το σύστημα θα «κλειδώνει» και δεν θα επιτρέπει την εξέταση κανενός νέου φακέλου, αποτρέποντας τη σωρευτική υπέρβαση των ορίων του νησιού.

Γνωρίζουμε καλά ότι η παρούσα ΜΦΙ της ΚΩΑΝ δεν αποτελεί την επίσημη Έκθεση Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας (ΕκΕΦΙ) που θα συνοδεύσει το υπό εκπόνηση κεντρικό ΤΠΣ. Ακριβώς γι’ αυτό, ο ρόλος της ΜΦΙ είναι κρίσιμος: οφείλει να αποτελέσει το επιστημονικό ‘οπλοστάσιο’ του Δήμου. Ζητάμε η ΜΦΙ στο Στάδιο Β να μην περιοριστεί σε διαπιστώσεις, αλλά να καταλήξει σε ένα σαφές τεύχος «Δεσμευτικών Απαιτήσεων προς τους μελετητές του ΤΠΣ».

Η ΜΦΙ πρέπει να δώσει στο Δημοτικό Συμβούλιο τα απαραίτητα μετρήσιμα δεδομένα ώστε, κατά την επίσημη γνωμοδότησή του επί του ΤΠΣ στην επόμενη φάση αυτού, να απαιτήσει την εφαρμογή του Άρθρου 14 (παρ. 4) του νέου ΕΧΠ-Τ για επιβολή αυστηρότερων όρων προστασίας σε όλο το νησί.

Γνωρίζουμε επίσης, ότι υπάρχει σημαντική έλλειψη δεδομένων ώστε να υπολογιστούν με ακρίβεια οι παραπάνω δείκτες, οπότε θα ήταν πολύ χρήσιμο να αποτυπωθεί η συγκεκριμένη ανάγκη και η σημαντικότητα της επίλυσης αυτού του προβλήματος. Αν θεσμοθετηθεί η απαίτηση να παρακολουθούνται τέτοιοι δείκτες τότε και οι φορείς θα πρέπει να καταγράφουν και να μοιράζονται τα σχετικά στατιστικά.  

Παραμένουμε στη διάθεσή σας για την αναλυτική παρουσίαση των παραπάνω στοιχείων.

Με εκτίμηση, Πρωτοβουλία Πολιτών «Βιώσιμη Κως»